Андрагог ба Хьютагог сурган заах арга зүй
1. Аж үйлдвэржилтийн хувьсгал ба боловсрол
Хичээлийн эхний хэсэгт аж үйлдвэрийн хувьсгалын үе шат болон түүнтэй уялдсан боловсролын өөрчлөлтийг харуулсан байна.
Аж үйлдвэрийн хувьсгалын үе шатууд:
- Аж үйлдвэр 1.0 — механикжуулалт, ус ба уурын эрчим хүч
- Аж үйлдвэр 2.0 — масс үйлдвэрлэл, угсрах шугам, цахилгаан эрчим хүч
- Аж үйлдвэр 3.0 — компьютер, мэдээллийн технологи, автоматжуулалт
- Аж үйлдвэр 4.0 — кибер орчинд ухаалаг систем, хиймэл оюун, их өгөгдөл, цахим сүлжээ
Эдгээр өөрчлөлт боловсролд мөн адил нөлөөлсөн. Үүнд:
- Боловсрол 1.0 — дагалдуулж, дагалдан сурах хэлбэр
- Боловсрол 2.0 — зэрэг, сертификаттай масс сургалт
- Боловсрол 3.0 — онлайн, хичээл, дижитал суралцахуй
- Боловсрол 4.0 — их өгөгдөл, хиймэл оюун, хувь хүнд тохирсон суралцахуй
Гол санаа нь: аж үйлдвэр, технологи, нийгмийн хөгжлийн өөрчлөлттэй хамт боловсролын зорилго, арга зүй, сургалтын орчин зайлшгүй өөрчлөгдөх ёстой.
2. Манай боловсролын өнөөгийн түвшинг ойлгох шаардлага
Нэг слайд дээр “Манай боловсролын түвшин өнөөдөр Боловсрол 1.0, 2.0, 3.0, 4.0-ын хаана нь яваа вэ?” гэсэн асуулт тавигдсан байна.
Энэ асуулт нь боловсролын байгууллага өөрийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг үнэлэх шаардлагатайг илтгэнэ. Тухайлбал:
- сургалтын агуулга хуучин хэвээр байна уу?
- суралцагч зөвхөн мэдээлэл хүлээн авагч хэвээр байна уу?
- дижитал технологи бодитоор хэрэглэгдэж байна уу?
- суралцагч бүрийн хэрэгцээнд тохирсон сургалт хэрэгжиж байна уу?
- сургалт үйлдвэрлэл, ажил мэргэжлийн орчинтой холбогдож байна уу?
Слайдын гол санаа нь боловсролын чанарыг сайжруулахын тулд зөвхөн хэлбэрийн шинэчлэл биш, харин үндсэн мөн чанарыг ойлгох хэрэгтэй гэдгийг онцолж байна.
3. Стандарт сургалтаас хүн бүрийг хөгжүүлэх сургалт руу шилжих шаардлага
Слайд дээр “Стандарт загварчлал бүхий сургалтаас хүн бүрийг хөгжүүлэх сургалт руу шилжих шаардлага” гэсэн санаа гарч байна.
Өмнөх үед мэдлэг бол үнэт зүйл, баялаг байсан бол өнөөдөр мэдлэгийн хүртээмж маш өргөн болсон. Ийм нөхцөлд зөвхөн адилхан стандарт агуулга өгөх нь хангалтгүй. Харин суралцагч бүрийн:
- хэрэгцээ;
- сонирхол;
- суралцах хэв маяг;
- чадварын түвшин;
- ирээдүйн зорилго;
- хөгжлийн боломж
зэргийг харгалзсан сургалт шаардлагатай болж байна.
Энэ нь багш төвтэй нэг загварын сургалтаас суралцагч төвтэй, уян хатан, хувь хүнийг хөгжүүлэх сургалт руу шилжих хэрэгцээг харуулж байна.
4. Боловсрол бол амьдралын чанарыг сайжруулах гол хүчин зүйл
Нэг слайд дээр “Боловсрол – амьдралын чанарыг сайжруулах гол зүйл” гэж тодорхойлсон байна. Мөн багшлахуйн чанар нь суралцахуйн үр дүнд нөлөөлөх гол хүчин зүйл гэж үзсэн байна.
Сайн багшийн шинжүүдийг дараах байдлаар тайлбарлажээ:
- багшлахуй болон суралцахуйн мөн чанарын талаар ойлголт сайтай байх;
- суралцахуйн хэрэгцээг нөхцөл байдалд нийцүүлэн эргэцүүлэн төсөөлөх чадвартай байх;
- ялгаатай байдлыг үнэлэх;
- хил хязгаарыг тэлэх боломжуудыг нээж өгөх;
- алдаа гаргахыг хүлээн зөвшөөрөх;
- санал, шүүмж өгөх ба сонсох;
- бусад эх үүсвэр, материал өгч чиглүүлэх;
- хүнд туслах сэтгэлийн сайхныг мэдрэх;
- суралцагчдад урам өгч, дэмжих;
- бодлоо хэрхэн хөгжүүлэх, сурах арга барилд сургах;
- өөрийн багшлахуйн үйл ажиллагаанд үнэлгээ өгч, судалгаа хийх.
Гол санаа нь багш бол зөвхөн мэдээлэл дамжуулагч биш, харин суралцагчийн хөгжил, сэтгэлгээ, сурах арга барил, ирээдүйн чадварыг дэмжигч хүн юм.
5. TPACK загвар
Хичээлд TPACK буюу технологи, педагогик, агуулгын мэдлэгийн уялдааг харуулсан диаграмм гарч байна.
TPACK нь дараах 3 үндсэн мэдлэгийн огтлолцол дээр суурилна:
- Content Knowledge (CK) — заах агуулгын мэдлэг
- Pedagogical Knowledge (PK) — заах арга зүйн мэдлэг
- Technological Knowledge (TK) — технологийн мэдлэг
Эдгээрийн уялдаа нь:
- Pedagogical Content Knowledge (PCK) — агуулгыг ямар арга зүйгээр заах вэ
- Technological Content Knowledge (TCK) — агуулгыг технологиор хэрхэн илэрхийлэх вэ
- Technological Pedagogical Knowledge (TPK) — технологийг сургалтын арга зүйтэй хэрхэн уялдуулах вэ
- Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) — агуулга, арга зүй, технологийг цогцоор нь уялдуулах чадвар
Гол санаа нь орчин үеийн багш зөвхөн хичээлийн агуулгаа мэдэхээс гадна, түүнийг сургалтын зөв арга зүй болон тохиромжтой технологитой холбон хэрэгжүүлэх чадвартай байх ёстой.
6. Суралцахуйн талаарх онолын парадигмийн өөрчлөлт
Слайд дээр суралцахуйн талаарх онолын хандлагын өөрчлөлтийг хэд хэдэн чиглэлээр тайлбарласан байна.
Хүмүүнлэг байдал суралцахуйд чухал нөлөөтэй
Хүмүүнлэг хандлагаар суралцахуй нь хувь хүний сурах чадвар, потенциалтай холбоотой. Хүний эрх, эрх чөлөө, нэр төр, чадвар, сэдэл нь суралцахуйд чухал нөлөөтэй гэж үздэг.
Энэ хандлага нь суралцагчийг зүгээр нэг мэдээлэл хүлээн авагч биш, харин өөрийн хэрэгцээ, хүсэл, боломжтой бие хүн гэж үздэг.
Тархи судлалд суурилсан суралцахуй
Хүний тархи хэрхэн сурдаг талаарх судалгаанд тулгуурлан заах арга зүй, хичээлийн агуулга, зохион байгуулалт, хөтөлбөрийг боловсруулах хэрэгтэй гэж үздэг.
Энэ нь суралцах үйл ажиллагааг сэтгэлзүй, анхаарал, ой тогтоолт, танин мэдэхүйн үйл явцтай холбон ойлгох шаардлагатайг харуулна.
Коннективизм
Коннективизм нь технологийн хөгжил, интернет, веб орчинд мэдлэг хэрхэн бий болж, тархаж, холбогдож байгааг тайлбарладаг. Хүмүүс мэдлэгийг сүлжээ, эх сурвалж, бусадтай харилцах замаар олж авдаг гэж үздэг.
Иймээс сурах чадвар гэдэг нь зөвхөн мэдээлэл цээжлэх бус, харин мэдээллийг олох, холбох, шүүн тунгаах, ашиглах чадвар юм.
21-р зууны ур чадварууд
Слайд дээр 21-р зуунд шаардлагатай дараах чадваруудыг онцолсон байна:
- уян хатан хандлага;
- санаачлагатай байх;
- өөрийгөө хөгжүүлэх;
- манлайлал;
- хариуцлагатай байх;
- бүтээлч байдал;
- багаар ажиллах;
- мэдээлэлтэй ажиллах;
- шүүн тунгаах;
- шинжлэх, бүтээх;
- бусдын олон янзын үзэлд хүндэтгэлтэй хандах;
- асуудлыг бие даан шийдвэрлэх.
Эдгээр чадварууд нь суралцагчдыг ирээдүйд бэлэн болгоход чухал үүрэгтэй.
7. Педагог, Андрагог, Хьютагогийн үндсэн ойлголт
Хичээлд сурган заах арга зүйн 3 хандлагыг харьцуулсан байна:
- Педагог — багш төвтэй, багш удирдсан суралцахуй
- Андрагог — насанд хүрэгчдийн, өөрөө чиглүүлдэг суралцахуй
- Хьютагог — суралцагч өөрөө тодорхойлдог, өөрийн суралцах үйл явцаа удирддаг суралцахуй
Эдгээр нь сургалтын хяналт, хамаарал, суралцах шалтгаан, материал, багшийн үүрэг зэргээр ялгаатай.
8. Педагог, Андрагог, Хьютагогийн харьцуулалт
Педагог
Педагог хандлагад:
- багш төвтэй;
- багш суралцагчийн юу, хэзээ, хэрхэн сурахыг тодорхойлдог;
- сургалтын материал нь багшийн сонгосон агуулга, дамжуулах арга барилд тулгуурладаг;
- суралцагч боловсролын дараагийн шатанд хүрэхийн тулд суралцдаг;
- суралцах үйл явц ихэвчлэн нэг чиглэлтэй байдаг.
Энэ нь уламжлалт сургалтын хандлагатай ойролцоо.
Андрагог
Андрагог хандлагад:
- суралцагч, багш хоёр харилцан хамааралтай;
- суралцагч бие даасан, сурах үйл явцыг өөрөө чиглүүлдэг;
- насанд хүрэгчид өөрийн болон бусдын туршлагыг суралцах материал болгон ашигладаг;
- суралцагчид өөрт нь мэдэх хэрэгцээ байгаа тул суралцдаг;
- багш фасилитатор, зөвлөх, чиглүүлэгчийн үүрэгтэй.
Энэ нь насанд хүрэгчдийн сургалтад илүү тохиромжтой.
Хьютагог
Хьютагог хандлагад:
- суралцагч төвтэй;
- сурах арга барилд суралцсан, өөрийн сурах үйл явцаа удирдах чадвартай байхыг багш дэмждэг;
- багш сургалтын эх нөөцийг бүрдүүлж, суралцагчтай зөвшилцсөний үндсэн дээр сурах чиглэл, замыг гаргадаг;
- сурах үйл явц шугаман биш, шинэ нөхцөл байдалд мэдлэгээ хэрэглэх чадвар чухал;
- суралцагч өөрөө суралцах хэрэгцээ, зорилго, арга, үнэлгээгээ тодорхойлж чаддаг.
Хьютагог нь ирээдүйн уян хатан, бие даан суралцах чадвартай хүнийг хөгжүүлэхэд чиглэнэ.
9. Багш төвтэй сургалтаас суралцагч төвтэй сургалт руу шилжих нь
Слайд дээр багш төвтэй педагог арга зүйгээс суралцагч төвтэй хьютагог арга зүй рүү шилжих үйл явцыг аж үйлдвэрийн боловсролын үе шаттай холбон тайлбарласан байна.
Боловсрол 1.0 ба 2.0
- багш төвтэй;
- педагог, бихевиорист арга зүй давамгай;
- багшаас суралцагч руу нэг чиглэлээр агуулга дамжуулах;
- стандартчилсан, масс сургалт давамгай.
Боловсрол 3.0
- андрагог, конструктивист арга зүй давамгай;
- багш суралцахуйн дэмжигч, чиглүүлэгч болно;
- суралцагч туршилт хийж, амьдралд нийцтэй, нийгмийн орчинд оролцон хамтран суралцана;
- дижитал сургалт, цахим хэрэглэгдэхүүн нэвтэрнэ.
Боловсрол 4.0
- хьютагог, коннективист арга зүй давамгай;
- багш суралцах боломжийг нээж өгөгч, суралцагчийн сурах үйл явцыг дэмжигч болно;
- суралцагч хүсэл сонирхол, хэрэгцээндээ нийцүүлэн өөрийн суралцах замаа сонгоно;
- хувь хүнд тохирсон, уян хатан, дижитал, сүлжээт суралцахуй чухал болно.
10. Self-directed ба Self-determined learning
Слайд дээр self-directed learning болон self-determined learning-ийг ялган авч үзсэн байна.
Self-directed learning
Self-directed learning буюу өөрөө чиглүүлдэг суралцахуйд суралцагч:
- өөрийн сурах хэрэгцээг тодорхойлно;
- сурах үйл явцдаа идэвхтэй оролцоно;
- мэдээлэл, эх сурвалж хайна;
- багштай хамтран суралцах чиглэлээ тодорхойлно;
- суралцах зорилго, үйл ажиллагаанд тодорхой хэмжээгээр хяналт тавина.
Энэ нь андрагог хандлагатай холбоотой.
Self-determined learning
Self-determined learning буюу өөрөө тодорхойлдог суралцахуйд суралцагч:
- өөрийн суралцах хэрэгцээ, зорилгыг өөрөө тодорхойлно;
- сурах арга, эх сурвалж, үнэлгээний хэлбэрээ сонгоно;
- мэдлэгээ шинэ, тодорхойгүй нөхцөлд ашиглана;
- өөрийн суралцах үйл явцаа эргэцүүлнэ;
- бүтээлч, бие даасан, хариуцлагатай суралцагч болно.
Энэ нь хьютагог хандлагатай шууд холбоотой.
11. Эргэцүүлэл, ярилцлага, хэлэлцүүлэг
Хичээлийн төгсгөл хэсэгт Padlet ашиглан дараах асуултад хариулах хэлэлцүүлэг зохион байгуулсан байна:
“Хьютагог сурган заах арга зүйг нэвтрүүлэхийн давуу тал, боломж болон хэрэгжүүлэхэд учирч болох сорилт, бэрхшээлийн талаар өөрсдийн санал, бодлоо хуваалцана уу!”
Энэ нь хичээлийн агуулгыг зөвхөн сонсох бус, багш нар өөрсдийн туршлага, ойлголт, байр сууриа илэрхийлж, хамтран эргэцүүлэх зорилготой үйл ажиллагаа юм.