Эх сурвалж
YouTube видео: V.9 Р.Найдандорж "Суралцахуй ба Оюутан"
Тайлбар: Энэ тэмдэглэл нь өгөгдсөн YouTube видеоны гарчиг, сургалтын цувралын хүрээ, өмнөх хичээлүүдийн уялдаа болон “Суралцахуй ба Оюутан” сэдвийн агуулгын логикт тулгуурлан боловсруулав. Видео transcript шууд уншигдаагүй тул үүнийг үгчлэн буулгалт бус, хичээлийн сэдэвчилсэн тэмдэглэл гэж үзнэ.
Бичлэгийн сэдэв
Суралцахуй ба Оюутан
Энэ хичээлийн гол санаа нь оюутан суралцах үйл ажиллагаанд ямар байр суурь эзлэх, суралцахуй хэрхэн явагдах, багш оюутны суралцах үйл явцыг хэрхэн дэмжих ёстойг тайлбарлахад чиглэнэ. Орчин үеийн сургалт нь зөвхөн багш мэдээлэл дамжуулах үйл явц биш, харин оюутан өөрөө идэвхтэй оролцож, мэдлэг бүтээж, чадвар эзэмшиж, өөрийн суралцах үйл явцаа удирдах үйл явц юм.
Гол ойлголтууд
1. Суралцахуй гэж юу вэ?
Суралцахуй гэдэг нь хүн шинэ мэдлэг, чадвар, хандлага, дадал эзэмших үйл явц юм. Энэ нь зөвхөн мэдээлэл цээжлэх биш, харин ойлгох, хэрэглэх, турших, алдаанаас суралцах, дүгнэх, өөрийн туршлагатай холбох үйл явц юм.
Суралцахуйд дараах зүйлс багтана:
- шинэ мэдээлэл хүлээн авах;
- өмнөх мэдлэгтэй холбох;
- ойлголт үүсгэх;
- мэдлэгээ хэрэглэж турших;
- асуудал шийдвэрлэх;
- өөрийн суралцах үйл явцаа эргэцүүлэх;
- дадал, хандлага төлөвшүүлэх.
Иймээс суралцахуй нь идэвхтэй, тасралтгүй, хувь хүний оролцоонд тулгуурласан үйл явц юм.
2. Оюутан бол суралцахуйн төв субъект
Орчин үеийн сургалтын гол хандлагаар оюутан нь зөвхөн багшийн тайлбарыг сонсогч биш, харин суралцах үйл явцын идэвхтэй оролцогч юм.
Оюутан:
- өөрийн сурах хэрэгцээг ойлгох;
- сурах зорилгоо тодорхойлох;
- суралцах арга барилаа хөгжүүлэх;
- мэдээлэл хайх, боловсруулах;
- асуулт асуух, хэлэлцэх;
- өөрийн ойлголтыг шалгах;
- мэдлэгээ бодит нөхцөлд хэрэглэх;
- өөрийн ахицыг үнэлэх
үүрэгтэй.
Энэ нь суралцагч төвтэй сургалтын үндсэн зарчимтай холбоотой.
3. Оюутны суралцах хэрэгцээ
Оюутан бүрийн суралцах хэрэгцээ өөр байдаг. Энэ нь дараах хүчин зүйлээс хамаарна:
- өмнөх мэдлэг, туршлага;
- суралцах зорилго;
- сонирхол, хандлага;
- суралцах хэв маяг;
- сэдэл, урам зориг;
- ирээдүйн мэргэжлийн чиглэл;
- хувь хүний чадвар, боломж;
- нийгэм, соёлын орчин.
Багш оюутны хэрэгцээг ойлгож байж хичээлийн зорилго, агуулга, арга зүй, үнэлгээг илүү оновчтой төлөвлөж чадна.
4. Суралцах хэв маяг ба ялгаатай байдал
Оюутнууд мэдээллийг хүлээн авах, боловсруулах, тогтоох аргаараа ялгаатай. Зарим оюутан харааны мэдээллээр сайн ойлгодог бол зарим нь сонсож, ярилцаж, хийж туршиж байж илүү сайн суралцдаг.
Суралцах ялгаатай хэв маягт:
- харааны суралцахуй;
- сонсголын суралцахуй;
- хөдөлгөөн, мэдрэмжид тулгуурласан суралцахуй;
- логик, бүтэц, холбоо хамааралд тулгуурласан суралцахуй;
- хамтран суралцахуй;
- бие даан суралцахуй
зэрэг орно.
Иймээс багш нэг төрлийн арга барилаар бүх оюутанд ижилхэн хандах бус, олон төрлийн үйл ажиллагаа, хэрэглэгдэхүүн, даалгавар ашиглах хэрэгтэй.
5. Суралцах сэдэл
Суралцах сэдэл нь оюутны сурах идэвх, оролцоо, тууштай байдалд шууд нөлөөлдөг. Сэдэл өндөртэй оюутан илүү идэвхтэй оролцож, бэрхшээлийг даван туулах чадвартай байдаг.
Суралцах сэдэл хоёр үндсэн хэлбэртэй:
Дотоод сэдэл
Оюутан өөрийн сонирхол, зорилго, хэрэгцээ, хөгжих хүсэлдээ тулгуурлан суралцахыг хэлнэ. Жишээ нь:
- мэдэхийг хүсэх;
- чадвар эзэмшихийг хүсэх;
- өөрийгөө хөгжүүлэх;
- мэргэжлийн хувьд өсөх;
- асуудал шийдэх сонирхолтой байх.
Гадаад сэдэл
Оюутан үнэлгээ, оноо, диплом, шагнал, бусдын шаардлага зэрэг гаднын хүчин зүйлээс шалтгаалан суралцахыг хэлнэ.
Багшийн үүрэг нь зөвхөн гадаад сэдлээр шахах бус, оюутны дотоод сэдлийг сэргээж, сурах утга учрыг ойлгуулах явдал юм.
6. Оюутны идэвхтэй оролцоо
Суралцахуй үр дүнтэй болохын тулд оюутан идэвхтэй оролцох шаардлагатай. Идэвхтэй оролцоо нь:
- асуулт асуух;
- хариулт өгөх;
- хэлэлцүүлэгт оролцох;
- жишээ гаргах;
- дасгал, даалгавар хийх;
- багийн ажилд оролцох;
- өөрийн байр сууриа илэрхийлэх;
- бусдын санааг сонсож, харьцуулах;
- мэдлэгээ хэрэглэж турших
үйлдлээр илэрнэ.
Идэвхтэй оролцоо нь ойлголтыг гүнзгийрүүлж, мэдлэгийг удаан хугацаанд тогтоох боломжийг нэмэгдүүлдэг.
7. Оюутны бие даан суралцах чадвар
Орчин үеийн боловсролд оюутан зөвхөн багшийн өгсөн мэдээллээр хязгаарлагдахгүй, өөрөө суралцах чадвартай байх ёстой.
Бие даан суралцах чадварт:
- мэдээлэл хайх;
- эх сурвалж сонгох;
- мэдээлэлд шүүлтүүр хийх;
- тэмдэглэл хийх;
- өөрийгөө шалгах;
- давтах төлөвлөгөө гаргах;
- сурах зорилго тавих;
- өөрийн ахицыг үнэлэх;
- шаардлагатай үед тусламж хүсэх
чадварууд орно.
Энэ нь насан туршийн боловсролын үндсэн суурь юм.
8. Оюутны хариуцлага
Суралцах үйл ажиллагаанд оюутан өөрөө хариуцлагатай оролцох ёстой. Хариуцлагатай суралцагч:
- хичээлдээ бэлтгэлтэй ирдэг;
- цагийн менежмент хийдэг;
- даалгавраа хугацаанд нь гүйцэтгэдэг;
- өөрийн ойлгоогүй зүйлээ тодруулдаг;
- багийн ажилд хувь нэмэр оруулдаг;
- өөрийн суралцах үр дүнг хянадаг;
- алдаанаас суралцдаг;
- санал, шүүмжийг хүлээн авч сайжирдаг.
Багш оюутны хариуцлагыг хөгжүүлэхийн тулд тодорхой шаардлага, ойлгомжтой заавар, шударга үнэлгээ, эргэх холбоо өгөх хэрэгтэй.
9. Багшийн үүрэг
Суралцахуй ба оюутны тухай ойлголтод багшийн үүрэг өөрчлөгддөг. Багш зөвхөн мэдлэг дамжуулагч биш, харин:
- суралцах орчин бүрдүүлэгч;
- суралцагчийн хэрэгцээг ойлгогч;
- чиглүүлэгч;
- зөвлөгч;
- дэмжигч;
- идэвхжүүлэгч;
- эргэх холбоо өгөгч;
- суралцах үйл явцыг зохион байгуулагч
байх шаардлагатай.
Багшийн гол үүрэг нь оюутныг өөрөө сурах, бодох, асуух, судлах, турших, дүгнэх боломжтой болгох явдал юм.
10. Суралцах орчин
Оюутан үр дүнтэй суралцахын тулд дэмжлэгтэй орчин хэрэгтэй. Суралцах орчинд:
- сэтгэлзүйн аюулгүй байдал;
- асуулт асуух боломж;
- багшийн дэмжлэг;
- хамтын ажиллагаа;
- технологийн хүртээмж;
- эх сурвалж, материал;
- шударга үнэлгээ;
- эерэг харилцаа
чухал нөлөөтэй.
Сайн сургалтын орчин нь оюутны өөртөө итгэх итгэл, идэвх, оролцоо, сурах хүсэлд эерэгээр нөлөөлдөг.
11. Суралцахуй ба эргэцүүлэл
Оюутан зөвхөн даалгавар гүйцэтгэхээс гадна өөрийн суралцах үйл явцыг эргэцүүлэх хэрэгтэй. Эргэцүүлэл нь:
- би юу сурсан бэ?
- юуг ойлгоогүй вэ?
- яаж илүү сайн сурах вэ?
- ямар алдаа гаргасан бэ?
- дараагийн удаа юуг өөрчлөх вэ?
- энэ мэдлэгийг хаана хэрэглэх вэ?
гэсэн асуултаар илэрнэ.
Эргэцүүлэл нь оюутны өөрийгөө үнэлэх, өөрийгөө хөгжүүлэх, бие даан суралцах чадварыг дэмждэг.
12. Суралцахуй ба мэргэжлийн хөгжил
Оюутны суралцахуй нь зөвхөн нэг хичээлийн дүн авах зорилготой биш. Харин ирээдүйн мэргэжил, ажил, нийгмийн оролцоо, хувь хүний хөгжилтэй шууд холбоотой.
Иймээс оюутан суралцах явцдаа:
- мэргэжлийн мэдлэг;
- асуудал шийдвэрлэх чадвар;
- харилцааны чадвар;
- багаар ажиллах чадвар;
- шүүмжлэлт сэтгэлгээ;
- бүтээлч хандлага;
- ёс зүй;
- өөрийгөө хөгжүүлэх дадал
эзэмших хэрэгтэй.
Багшид өгөх үндсэн санаа
Энэ сэдвээс багшид өгөх гол санаанууд:
- оюутныг зөвхөн сонсогч биш, идэвхтэй суралцагч гэж харах;
- оюутны хэрэгцээ, ялгаатай байдал, суралцах хэв маягийг харгалзах;
- хичээлийг оролцоонд суурилж зохион байгуулах;
- оюутны дотоод сэдлийг дэмжих;
- бие даан суралцах чадварыг хөгжүүлэх;
- асуулт, хэлэлцүүлэг, багийн ажил, кейс, дадлага ашиглах;
- эргэх холбоо тогтмол өгөх;
- суралцах орчныг эерэг, дэмжлэгтэй болгох;
- оюутны өөрийгөө үнэлэх, эргэцүүлэх чадварыг хөгжүүлэх;
- мэдлэгийг мэргэжлийн хэрэглээтэй холбох.
Гол дүгнэлт
Суралцахуй нь оюутны идэвхтэй оролцоо, сэдэл, хариуцлага, бие даан суралцах чадвар, эргэцүүлэл, багшийн дэмжлэгтэй орчноос хамаардаг цогц үйл явц юм.
Орчин үеийн сургалтад оюутан зөвхөн мэдээлэл хүлээн авагч биш, харин:
- мэдлэг бүтээдэг;
- асуудал шийддэг;
- өөрийгөө хөгжүүлдэг;
- суралцах үйл явцаа удирддаг;
- бусадтай хамтран ажилладаг;
- мэдлэгээ бодит нөхцөлд хэрэглэдэг
суралцагч байх ёстой.
Иймээс багш оюутны суралцах үйл явцыг дэмжих, чиглүүлэх, идэвхжүүлэх, эргэх холбоо өгөх, суралцах орчин бүрдүүлэх үүрэгтэй.