Сургалтанд нөлөөлдөг сэтгэлзүйн хүчин зүйл
1. Суралцагч бүрийн суралцах арга барил өөр
“Хүн бүрийн мэдээлэл хүлээн авах, тогтоох, суралцах арга барил өөр”
Өөрөөр хэлбэл:
- бүх суралцагч нэг ижил аргаар сурдаггүй;
- зарим нь харааны мэдээллээр сайн ойлгодог;
- зарим нь сонсож, ярилцаж байж тогтоодог;
- зарим нь хийж туршиж байж суралцдаг;
- зарим нь логик холбоо, бүтэц, дараалал гаргаж байж ойлгодог.
Иймээс багш нэг төрлийн арга барилаар хичээлээ явуулах бус, суралцагчдын ялгаатай онцлогт тохирсон олон хэлбэрийн үйл ажиллагаа ашиглах хэрэгтэй.
2. Мэдээлэл хүлээн авах хэлбэрүүд
Суралцагч мэдээллийг голчлон дараах хэлбэрээр хүлээн авч, боловсруулж, тогтоодог гэж үзэж болно.
Харааны хэлбэр
Харааны хэлбэр давамгай суралцагч:
- зураг, хүснэгт, схем, графикаар сайн ойлгодог;
- бичвэр, тэмдэглэл, өнгө ялгалтыг ашиглан тогтоодог;
- слайд, диаграмм, зураглал, mind map зэрэг хэрэглэгдэхүүнээс илүү сайн суралцдаг.
Ийм суралцагчдад хичээлийн агуулгыг дүрслэлтэй, бүтэцтэй, харахад ойлгомжтой байдлаар үзүүлэх нь үр дүнтэй.
Сонсголын хэлбэр
Сонсголын хэлбэр давамгай суралцагч:
- багшийн тайлбар, яриа, хэлэлцүүлгээр сайн ойлгодог;
- сонссон зүйлээ давтаж хэлэх, тайлбарлах замаар тогтоодог;
- асуулт-хариулт, хэлэлцүүлэг, аман тайлбар, аудио хэрэглэгдэхүүнээс үр дүнтэй суралцдаг.
Ийм суралцагчдад ярилцах, тайлбарлуулах, хамтран хэлэлцэх боломж олгох хэрэгтэй.
Мэдрэмж-хөдөлгөөний хэлбэр
Мэдрэмж, хөдөлгөөнд тулгуурлан суралцдаг суралцагч:
- өөрөө хийж үзэх үед илүү сайн ойлгодог;
- дадлага, туршилт, лаборатори, загвар, дасгал ажлаар суралцахад тохиромжтой;
- хөдөлгөөн, оролцоо, бодит үйл ажиллагаа шаардсан сургалтаас илүү үр дүн авдаг.
Ийм суралцагчдад зөвхөн онол сонсгох бус, бодит даалгавар, туршилт, практик ажиллагаа өгөх хэрэгтэй.
Логик хэлбэр
Логик сэтгэлгээ давамгай суралцагч:
- учир шалтгаан, дараалал, холбоо хамаарлыг ойлгож байж сайн сурдаг;
- ангилал, бүтэц, томьёолол, дүрэм, загвар гаргаж тогтоодог;
- асуудал шийдвэрлэх, шинжлэх, харьцуулах, дүгнэх даалгаварт илүү идэвхтэй оролцдог.
Ийм суралцагчдад логик дараалалтай тайлбар, бодлого, кейс, дүн шинжилгээний даалгавар тохиромжтой.
3. Харааны ой
“Харааны ой” гэдэг нь суралцагч харсан дүрс, бичвэр, зураг, байрлал, өнгө, хэлбэрийг тогтоох чадвартай холбоотой.
Харааны ойг дэмжихийн тулд багш:
- схем, зураглал ашиглах;
- гол ойлголтыг өнгөөр ялгах;
- хүснэгт, график, диаграмм оруулах;
- самбарын бичиглэлийг цэгцтэй хийх;
- агуулгыг зураг, дүрс, жишээгээр баяжуулах
аргыг хэрэглэж болно.
4. Хэрхэн суралцвал үр дүнтэй вэ?
“Хэрхэн суралцвал үр дүнтэй вэ?”
- Харааны зонхилох системтэй бол
- Сонсголын зонхилох системтэй бол
- Мэдрэмж-хөдөлгөөний зонхилох системтэй бол
- Логик зонхилох системтэй бол
5. Олон талт суралцах онцлог
Суралцахад дараах хүчин зүйлс нөлөөлнө:
- суралцагчийн сонирхол;
- идэвх, оролцоо;
- сэдэл, урам зориг;
- өөрийгөө ойлгох чадвар;
- бусадтай харилцах чадвар;
- анхаарал төвлөрөл;
- ой тогтоолт;
- сэтгэх арга барил.
Иймээс сургалт нь зөвхөн мэдээлэл дамжуулах үйл явц биш, харин суралцагчийн сэтгэлзүйн онцлогийг харгалзан зохион байгуулах цогц үйл ажиллагаа юм.
6. Суралцахуйн үр дүнд нөлөөлөх сэтгэлзүйн хүчин зүйлс
Сургалтын үр дүнд дараах сэтгэлзүйн хүчин зүйлс хүчтэй нөлөөлдөг:
- Анхаарал — суралцагчийн төвлөрөл, хичээлд хандах бэлэн байдал
- Ой тогтоолт — мэдээллийг хадгалах, сэргээн санах чадвар
- Сэдэл — сурах хүсэл, зорилго, дотоод урам
- Сонирхол — тухайн агуулгад хандах эерэг хандлага
- Сэтгэл хөдлөл — суралцах орчны таатай эсэх, айдас, итгэл, дэмжлэг
- Өөртөө итгэх итгэл — би чадна гэсэн хандлага
- Суралцах дадал — тэмдэглэл хийх, давтах, асуух, өөрийгөө шалгах дадал
Эдгээр хүчин зүйлсийг багш харгалзан үзвэл суралцагчийн оролцоо, ойлголт, тогтоолт сайжирна.