1. Дээд боловсролын сургалтын байгууллагын багшид тавигдах нийтлэг шаардлага
1. Багшид тавигдах шаардлагыг стандартаар тогтоодог
Бичлэгийн эхний минутуудад Microsoft Teams дээр файлуудыг нээж, дараа нь “Нийтлэг шаардлага A-270 20200602” гэсэн PDF баримт бичгийг үзэж байна. Үүнээс харахад энэ хэсэг нь багшид ямар шаардлага тавихыг албан ёсны баримт бичгээр авч үзэж байгаа юм.
2. Багшийн үйл ажиллагаанд баримтлах үнэт зүйл
PDF-ийн эхний харагдсан хэсэгт багш хүн үйл ажиллагаандаа дараах үнэт зүйлсийг баримтлах ёстой гэж байна. Үүнд:
- шударга ёс
- эрх чөлөө, тэгш байдлыг хангах
- үндэсний өв, уламжлалаа дээдлэх
- хүний эрх, эрх чөлөөг хүндэтгэх
- хууль дээдлэх
- мэдээллийн ил тод, хүртээмжтэй, шуурхай байдлыг хангах
- хараат бус байх
- нууцыг чанд хадгалах
- шударга өрсөлдөх
Өөрөөр хэлбэл багшийн ажил нь зөвхөн мэдлэг заах биш, ёс зүй, үнэт зүйл, хариуцлагад суурилсан байх ёстой.
3. Багшид тавигдах ерөнхий шаардлага
Дараагийн хэсэгт “ХОЁР. БАГШИД ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА” гэсэн гарчиг гарч байна. Тэнд багш нь:
- хүний эрх, эрх чөлөө, үнэ цэнэ, эрхэм оршихуйг хүндэтгэх
- шударга ёс, хууль дээдлэх
- түүх, соёл, уламжлалыг дээдлэх
- хүнлэг энэрэнгүй сэтгэл зүйн төлөвшилтэй байх
- шинжлэх ухаанч байх
- мэргэжлийн болон судалгааны ёс зүйг сахих
ёстой гэж тусгасан байна.
Энэ нь багш хүн зөвхөн мэргэжлийн мэдлэгтэй байхаас гадна хүмүүнлэг, ёс зүйтэй, шинжлэх ухаанч хандлагатай байхыг шаарддаг.
4. Багшийн мэдлэг, чадвар, төлөвшил
Мөн багш нь мэдлэг, чадвар, төлөвшил, хандлага, ёс зүйн цогц чадамжтай байх ёстой гэж байна. Үүнд:
- шинжлэх ухааны болон мэргэжлийн мэдлэг
- багшлахуй ба суралцахуйн арга зүйн мэдлэг
- судалгаа, шинжилгээний мэдлэг
- нийгэм, соёл, хүний эрхийн талаарх мэдлэг
- тогтвортой хөгжлийн талаарх мэдлэг
- мэдээлэл, харилцаа, холбоо, технологийн мэдлэг
- гадаад хэлний мэдлэг
- сургалтын чанарын баталгаажуулалтын талаарх мэдлэг
зэрэг багтаж байна.
Иймээс орчин үеийн багшид зөвхөн хичээлийн агуулгын мэдлэг хангалтгүй, харин арга зүй, судалгаа, технологи, чанарын ойлголт зэрэг өргөн хүрээний чадамж хэрэгтэй.
5. Багшийн судалгаа, нийгмийн оролцоо
Дараа харагдсан хуудсууд дээр багш:
- салбар шинжлэх ухаан, мэргэжлийн чиглэлээр туршилт, судалгаанд оролцох
- судалгаа, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичих, хэвлүүлэхэд суралцах
- судалгааны үр дүнг түгээн дэлгэрүүлэхэд оролцох
- суралцагч болон олон нийтэд чиглэсэн мэргэжлийн зөвлөгөө, дэмжлэг үзүүлэх
- нийгэм, олон нийтэд чиглэсэн сайн дурын үйл ажиллагаанд оролцох
шаардлагатай гэж байна.
Энэ нь багшийн ажил зөвхөн ангид хичээл заахаар хязгаарлагдахгүй, судалгаа, нийгмийн үйлчилгээ, мэргэжлийн зөвлөгөө зэрэг өргөн хүрээг хамардаг гэдгийг харуулж байна.
6. Багшийн зэрэглэлд ажиллах багшийн шаардлага
Нэг хуудсанд “Багшийн зэрэглэлд ажиллах багш” гэсэн хэсэг гарч байна. Тэнд:
- сургалтын хөтөлбөр боловсруулах
- хэрэгжүүлэх
- үнэлэх
- сайжруулах
- оюутанд чанартай боловсрол эзэмшихэд дэмжлэг үзүүлэх
- сургалтад дижитал технологийг зохистой ашиглах
зэрэг чадваруудыг онцолж байна.
Энэ хэсгийн гол санаа нь багш хичээлээ зүгээр заах биш, хөтөлбөр боловсруулах, сургалтыг сайжруулах, технологи ашиглах зэрэг мэргэжлийн цогц үүрэгтэй юм.
7. Байгууллагын үүрэг
Сүүлд харагдсан хуудсанд “ДӨРӨВ. БАГШИД ТАВИГДАХ ШААРДЛАГЫН ТАЛААР ДЭЭД БОЛОВСРОЛЫН СУРГАЛТЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ХҮЛЭЭХ ҮҮРЭГ” гэсэн гарчиг байна. Үүнээс харахад зөвхөн багшид шаардлага тавихаас гадна байгууллага өөрөө:
- багшид тавих нэмэлт шаардлагаа тодорхойлох
- сонгон шалгаруулалт зохион байгуулах
- шаардлага хангасан иргэнийг ажиллуулах
- багшийн мэргэжлийн хөгжлийг дэмжих
үүрэгтэй байна.
Өөрөөр хэлбэл багшийн чанар нь зөвхөн хувь хүний асуудал биш, мөн байгууллагын бодлого, дэмжлэг, шалгаруулалтын системтэй холбоотой.
8. Гол дүгнэлт
Энэ хэсгийн хамгийн чухал санаа нь:
Дээд боловсролын багш нь ёс зүй, хүний эрх, шинжлэх ухаанч байдал, мэргэжлийн мэдлэг, арга зүй, судалгаа, технологийн хэрэглээ, нийгмийн оролцоог цогцоор нь хангасан байх ёстой. Мөн ийм багшийг бүрдүүлэх, сонгох, дэмжих үүрэг нь сургалтын байгууллагад бас ногдоно.
2. Суралцахуйн дизайн
Энэ бичлэгийн эхний хэсэг нь суралцахуйн дизайны хэрэгцээ, давуу тал, загварууд-ын тухай байна.
Гол ойлголтууд
1. Яагаад суралцах үйл ажиллагааг төлөвлөх нь чухал вэ
Эхний слайд дээр сургалтыг зохион байгуулах үйл ажиллагааны үр дүнтэй төлөвлөлт нь:
- системийн арга
- суралцахуйн дизайны онол
- суралцахуйн дизайны загварууд
дээр тулгуурладаг гэж тайлбарласан байна.
Мөн дараах гол санаа харагдаж байна:
- сургалтын технологи боловсронгуй болох тусам суралцахуйн дизайны ач холбогдол нэмэгдэнэ
- багшлахуй, суралцахуйн үйл явц нь технологийг удирдан чиглүүлэх ёстой
- иймээс суралцахуйн дизайныг хэрэглэх нь зайлшгүй шаардлага болж байна
Өөрөөр хэлбэл, хичээл сайн болно гэдэг нь зөвхөн агуулга сайн байхаас биш, түүнийг яаж төлөвлөж, зохион байгуулж, хүргэж байгаа вэ гэдгээс ихээхэн хамаарна.
2. Суралцахуйн дизайн гэж юу вэ
Энэ хэсгийн агуулгаас үзвэл суралцахуйн дизайн гэдэг нь:
- сургалтын зорилгыг тодорхойлох
- суралцагчийн хэрэгцээ, онцлогийг тооцох
- агуулгыг зөв бүтэцжүүлэх
- арга зүй, хэрэглэгдэхүүн, үнэлгээг уялдуулах
- сургалтыг үр дүнтэй зохион байгуулах
төлөвлөлтийн цогц үйл явц юм.
Өөрөөр хэлбэл, суралцахуйн дизайн нь “юу заах вэ” гэдгээс гадна:
- ямар түвшинд сургах вэ
- оюутан юу сурахыг хүсэж байна вэ
- ямар орчин нөхцөлд илүү идэвхтэй суралцах вэ
гэсэн асуултад хариулдаг.
3. Суралцахуйн дизайныг хэрэглэх давуу талууд
Дараагийн слайд дээр суралцахуйн дизайныг хэрэглэхийн гол давуу талуудыг дурдсан байна. Үүнд:
- агуулгыг хүргэх оновчтой шийдэл гаргах
- загвар дээр төвлөрөх
- хичээлийн агуулгын чанарыг сайжруулах
- хичээлийн агуулгыг цэгцлэх
- багшлах арга зүйг сайжруулах
- суралцахуйн хэв маягт тулгуурлах
- агуулгыг тогтмол шинэчилж өөрчлөх боломж бүрдэх
Иймээс суралцахуйн дизайн нь хичээлийг илүү эмх цэгцтэй, ойлгомжтой, суралцагчид тохирсон болгоход тусалдаг.
4. Уламжлалт төлөвлөлт ба суралцахуйн дизайны ялгаа
Слайд дээр уламжлалт сургалтын төлөвлөлтийг суралцахуйн дизайнтай харьцуулсан байна.
Уламжлалт сургалт голчлон:
- багш шинэ хичээл заахын тулд юу заах вэ
- ямар агуулгыг оюутанд хүргэх вэ
- би хаана заах вэ
гэсэн асуултад төвлөрдөг.
Харин суралцахуйн дизайн нь:
- би оюутнуудаа юуг ямар түвшинд сурсан байгаасай гэж хүсэж байна вэ
- оюутан юу сурахыг хүсэж байна вэ
- ямар орчин нөхцөлд илүү идэвхжиж суралцах вэ
гэсэн илүү суралцагч төвтэй асуултуудыг тавьдаг.
Эндээс гол ялгаа нь:
- уламжлалт хандлага нь заах агуулга
- суралцахуйн дизайн нь суралцах үр дүн ба суралцагчийн туршлага
дээр төвлөрдөг.
5. Суралцахуйн дизайны загварууд
Дараагийн слайд дээр суралцахуйн дизайны загварууд-ыг танилцуулж байна. Эдгээр загвар нь сургалтыг төлөвлөхөд алхамчилсан бүтэц өгдөг.
Дик ба Кери нарын суралцахуйн дизайны загвар
Слайд дээрх урсгалаас харахад энэ загвар нь дараах үндсэн алхмуудтай:
- үндсэн зорилгоо тодорхойлох
- анализ хийх, нөхцөлийг тодорхойлох
- зорилтуудыг тодорхойлох
- шалгуур, үнэлэмж боловсруулах
- зорилтыг хэрэгжүүлэх арга зүй боловсруулах
- хэрэглэгдэхүүнээ сонгох, хөгжүүлэх
- сургалтыг зохион байгуулах, хэрэгжүүлэх
- дүгнэх, үнэлгээ өгөх, сайжруулах
- дахин хянах
Энэ загварын гол санаа нь сургалт бол системтэй, дараалалтай, эргэх холбоотой үйл явц юм.
6. Эмпатик суралцахуйн дизайны загвар
Дараагийн слайд дээр эмпатик суралцахуйн дизайны загвар гарч байна. Тэнд:
- ажиглаж, өгөгдөл цуглуулах
- санаа ба асуудлыг тодорхойлох
- гол санааг тодруулсан яриа өрнүүлэх
- шийдлийн санаануудыг тодорхойлох
- дүн шинжилгээ хийх
гэсэн үе шатууд харагдаж байна.
Энэ загварын гол онцлог нь:
- суралцагчийг ойлгох
- түүний хэрэгцээ, асуудлыг мэдрэх
- түүнд тохирсон шийдэл олох
гэдэгт төвлөрдөг.
7. Кемп, Моррисон, Россын загвар
Мөн нэг слайд дээр Кемп, Моррисон, Россын суралцахуйн дизайны загвар харагдаж байна. Түүнд дараах алхмууд оржээ:
- эмпати буюу бусдыг ойлгох чадвар
- define буюу асуудлыг тодорхойлох
- ideate буюу оновчлох, санаа боловсруулах
- prototype буюу эх загвар гаргах
- test буюу шалгах
Энэ нь суралцахуйн дизайныг туршилт, сайжруулалт, эргэх холбоо-тойгоор авч үздэг загвар юм.
8. Суралцахуйн дизайны гол зарчим
Энэ эхний хэсгээс харахад суралцахуйн дизайны дараах зарчмууд чухал байна:
- сургалтыг системтэй төлөвлөх
- зорилго, агуулга, арга, үнэлгээг уялдуулах
- суралцагчийн хэрэгцээ, онцлогийг харгалзах
- орчин, нөхцөлийг тооцох
- туршиж, үнэлж, тасралтгүй сайжруулах
9. Гол дүгнэлт
Энэ хэсгийн хамгийн чухал санаа нь:
Суралцахуйн дизайн нь сургалтыг илүү үр дүнтэй, оновчтой, суралцагч төвтэй болгох төлөвлөлтийн цогц арга юм. Сайн хичээл гэдэг нь зөвхөн агуулгаас биш, харин зорилго, арга зүй, орчин, үнэлгээ, суралцагчийн хэрэгцээг хэрхэн уялдуулснаас шалтгаална.
3. PEO, PLO, CLO-ийн уялдаа
Энэ бичлэгийн эхний агуулгатай хэсэг нь хөтөлбөрийн боловсролын зорилт, хөтөлбөрийн суралцахуйн үр дүн, хичээлийн суралцахуйн үр дүнгийн уялдаа-ны тухай байна.
Гол ойлголтууд
1. Хөтөлбөр ба хичээлийн үр дүн хоорондоо уялдах ёстой
Эхний харагдаж буй слайд дээр:
- Хөтөлбөрийн боловсролын зорилт /PEO/
- Хөтөлбөрийн суралцахуйн үр дүн /PLO/
- Хичээлийн суралцахуйн үр дүн /CLO/
гэсэн 3 түвшний уялдааг тайлбарласан байна.
Энэ нь боловсролын хөтөлбөрийг зөвхөн ерөнхий зорилгоор бус, шаталсан бүтэцтэйгээр төлөвлөх ёстой гэсэн санаа юм. Өөрөөр хэлбэл:
- эхлээд хөтөлбөр ямар төгсөгч бэлтгэхээ тодорхойлно
- дараа нь тэр төгсөгч ямар үр дүнд хүрсэн байхыг тодорхойлно
- эцэст нь тухайн үр дүнд хүргэхийн тулд хичээл бүр ямар үр дүнтэй байхыг тогтооно
2. PEO гэж юу вэ
Слайд дээр Хөтөлбөрийн боловсролын зорилт (PEO) нь хөтөлбөрийн түвшний ерөнхий зорилгыг илэрхийлж байна.
Тайлбар хэсэгт дараах 4 чиглэлийг харуулжээ:
- Мэдлэг, сэтгэлгээ — Learning to know
- Хувь хүний болон мэргэжлийн ур чадвар — Learning to be
- Хүмүүс хоорондын харилцааны ур чадвар — Learning to live together
- Нийгэм, үйлдвэр, бизнесийн орчинд бүтээх ур чадвар — Learning to do
Эндээс харахад PEO нь зөвхөн мэдлэгээр хязгаарлагдахгүй, харин:
- сэтгэлгээ
- хувь хүний хөгжил
- харилцаа
- мэргэжлийн болон нийгмийн оролцоо
гэсэн өргөн хүрээний зорилгыг агуулж байна.
3. PLO гэж юу вэ
Хөтөлбөрийн суралцахуйн үр дүн (PLO) нь тухайн хөтөлбөрийг төгсөхөд суралцагч ямар мэдлэг, чадвар, хандлага эзэмшсэн байхыг тодорхойлдог.
Слайд дээр:
- 1 хөтөлбөрт 8–16
- Ирээдүйн төгсөгчийн онцлог шинж /T, F, D/ ХХ
гэж харагдаж байна.
Энд:
- T — мэдлэг, сэтгэлгээ /оюуны боловсрол/
- F — хандлага, мэдрэмж /зүрх сэтгэлийн боловсрол/
- D — үйл дадал /биеийн боловсрол/
гэсэн ангилалтай холбож тайлбарлажээ.
Өөрөөр хэлбэл PLO нь төгсөгчийн эзэмших чадамж, онцлог шинж-ийг тодорхойлдог түвшин юм.
4. CLO гэж юу вэ
Хичээлийн суралцахуйн үр дүн (CLO) нь тухайн нэг хичээлээр дамжуулан оюутан яг юу сурч, ямар түвшинд хүрэхийг заадаг.
Слайд дээр:
- 1 хичээлд 3–4
- ур чадварын жагсаалтын XXX–XXXX түвшин
гэж байна.
Энэ нь нэг хичээл хэт олон үр дүн тавихгүй, харин тодорхой, хэмжигдэхүйц, хөтөлбөрийн үр дүнтэй уялдсан хэдхэн гол үр дүнтэй байх ёстой гэсэн санаа юм.
5. PEO → PLO → CLO шаталсан холбоо
Энэ хэсгийн гол санаа нь эдгээр 3 ойлголт тусдаа биш, шаталсан уялдаа холбоотой байх ёстой.
- PEO — хөтөлбөрийн ерөнхий том зорилго
- PLO — төгсөгчийн эзэмших тодорхой үр дүн
- CLO — нэг хичээлээр олгох нарийвчилсан үр дүн
Ингэснээр хичээл бүр хөтөлбөрийн том зорилгод бодитоор хувь нэмэр оруулдаг болно.
6. Салбар чиглэлийн мэдлэг, сэтгэлгээ
Дараагийн слайд дээр “1. Салбар чиглэлийн мэдлэг, сэтгэлгээ” гэсэн хэсэг гарч байна. Үүнд:
- математик
- физик
- хими
- биологи
- инженерийн цөм суурь мэдлэг
- ахисан түвшний инженерийн суурь мэдлэг, арга, хэрэгсэл
зэрэг орж байна.
Баруун талд нь Learning to know гэж байгаа нь энэ хэсэг нь мэдлэг, сэтгэлгээний суурь чадамжийг илэрхийлж байгааг харуулж байна.
Өөрөөр хэлбэл, төгсөгч хүн:
- салбарынхаа суурь шинжлэх ухааны мэдлэгтэй
- инженерийн суурь ойлголттой
- илүү ахисан арга хэрэгсэл ашиглах чадвартай
байх шаардлагатай.
7. Хувь хүний болон мэргэжлийн ур чадвар
Дараагийн слайд дээр “2. Хувь хүний болон мэргэжлийн ур чадварууд, онцлог шинжүүд” гэсэн хэсэг гарч байна.
Тэнд дараах чадварууд харагдаж байна:
- асуудлыг тодорхойлох, томьёолох
- өгөгдөл, тодорхойлолттой ажиллах
- зөрчлийг хүлээн зөвшөөрөх, эх үүсвэрийг ойлгох
- эцсийн үр дүнгийн давуу талыг харах
- үйл ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулах
- аналитик ба тоон шийдлүүд гаргах
- чанарын шинжилгээ, туршилт хийх
- тодорхой бус нөхцөлд дүн шинжилгээ хийх
- эрсдэлийн шинжилгээ
- шийдэл ба зөвлөмж боловсруулах
- сайжруулалт, шинэчлэлт хийх
Энэ хэсгийн гол санаа нь мэргэжлийн хүн зөвхөн онол мэддэг байхаас гадна:
- асуудал шийддэг
- шинжилдэг
- төлөвлөдөг
- шийдвэр гаргадаг
- сайжруулалт хийдэг
байх ёстой гэсэн агуулгатай.
8. Суралцахуйн үр дүнг чадамжаар тодорхойлох нь
Энэ бичлэгээс харахад сургалтын үр дүнг ерөнхий үгээр биш, тодорхой чадамж, үйлдлээр тодорхойлох ёстой байна. Жишээ нь:
- мэдэх
- шинжлэх
- тодорхойлох
- загварчлах
- үнэлэх
- шийдэх
- зөвлөмж гаргах
- сайжруулах
гэх мэтээр хэмжигдэхүйц байдлаар томьёолох хэрэгтэй.