1. Боловсролын хөгжлийн чиг хандлага
1. Боловсрол байнга өөрчлөгдөж байдаг
Эхний слайдын гол санаа нь дэлхий маш хурдтай өөрчлөгдөж байгаа учраас боловсрол ч мөн өөрчлөгдөх ёстой гэсэн агуулгатай байна. Өөрөөр хэлбэл:
- нийгэм өөрчлөгдөнө
- технологи шинэчлэгдэнэ
- ажил, мэргэжлийн хэрэгцээ өөр болно
- үүнтэй хамт сургалтын зорилго, агуулга, арга зүй шинэчлэгдэх шаардлагатай
2. Сургалтын үйл ажиллагааг шинэ хэрэгцээнд нийцүүлэх шаардлага
“Суралцахуйн үр дүн” гэсэн слайдаас харахад энэ хэсэг нь багш нар дараах зүйлийг:
- боловсролын хөгжлийн чиг хандлага
- сургалтын зохион байгуулалтын хэлбэр
- багшлахуй, суралцахуйн чиглэл
- сургалтын үйл ажиллагаанд өөрчлөлт хийх хэрэгцээ
зэргийг ойлгож мэдэх ёстойг онцолж байна.
Мөн шинэ зууны:
- технологи
- багшлахуйн дэвшилтэт арга зүй
- суралцагчийн суралцах хэв шинж
- хичээлийн агуулгын зохиомж
- сургалтын үйл ажиллагааны зураглал
- суралцахуйн дизайн
зэргийг сургалтын үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлэх чадвар эзэмших шаардлагатай гэж үзжээ.
3. Агуулгын бүтэц
Агуулгын слайд дээр энэ хэсгийг дараах 3 том бүлгээр авч үзэж байна:
- Мэдлэг, мэдээлэл
- Боловсролын хөгжлийн чиг хандлага
- ҮДСБ-ын CDIO арга зүй
Иймээс энэ бичлэгийн эхний хэсэг нь боловсролын ерөнхий өөрчлөлтөөс эхэлж, дараа нь сургалтын шинэ хандлага, улмаар CDIO арга зүй рүү шилжиж байгаа бүтэцтэй байна.
4. Дэлхийн өөрчлөлт боловсролд нөлөөлж байна
Нэг слайд дээр “Дэлхий урьд өмнө байгаагүй хурдацтайгаар өөрчлөгдөж байна. Боловсрол ч бас өөрчлөгдөх ёстой” гэсэн санаа маш тод харагдаж байна. Энэ нь дараах утгатай:
- өнөөгийн боловсрол хуучин загвараараа хангалтгүй болж байна
- суралцагчдыг ирээдүйн хэрэгцээнд бэлтгэх ёстой
- багш, сургуулийн үүрэг улам өргөжиж байна
5. Ирээдүйн ажил мэргэжлийн өөрчлөлт
Нэг слайд дээр өнөөдөр бага сургуульд сурч байгаа хүүхдүүдийн нэлээд хувь нь одоо хараахан бий болоогүй ажлын байранд ажиллах болно гэсэн санаа гарч байна. Энэ нь боловсролд маш чухал дохио өгч байна.
Гол санаа нь:
- ирээдүйн ажлын байр өнөөдрийнхөөс өөр болно
- зарим мэргэжил үгүй болно
- шинэ ур чадварууд шаардлагатай болно
- тиймээс боловсрол зөвхөн өнөөдрийн мэдлэгээр хязгаарлагдах ёсгүй
6. Автоматжуулалт ба роботжуулалт
Дараагийн график слайд дээр ойрын 20 жилд зарим ажлын байр роботоор орлуулах магадлал өндөр байгааг харуулжээ. Тэнд:
- телемаркетинг
- нягтлан бодох, аудитын зарим ажил
- жижиглэн худалдаа
- техникийн бичээч
- бичиг хэргийн ажилтан
зэрэг ажил автоматжих магадлал өндөр гэж үзсэн байна.
Харин:
- сэтгэл судлаач
- дасгалжуулагч
- шүдний эмч
- нөхөн сэргээх эмчилгээний эмч
зэрэг мэргэжлүүдийн роботжих магадлал харьцангуй бага харагдаж байна.
Энэ хэсгийн гол санаа нь: мэдээлэл дамжуулах, давтагддаг ажлуудыг машин орлох магадлал өндөр, харин хүнтэй шууд харилцах, бүтээлч, нарийн мэдрэмж шаардсан ажлуудын үнэ цэнэ өснө.
7. Боловсролын шинэ зорилго
Энэ бүхнээс харахад боловсролын шинэ зорилго нь зөвхөн мэдлэг цээжлүүлэх биш, харин:
- өөрчлөлтөд дасан зохицох чадвар
- асуудал шийдвэрлэх
- шүүмжлэлт сэтгэлгээ
- бүтээлч байдал
- хамтран ажиллах чадвар
- технологитой ажиллах чадвар
- насан туршдаа суралцах дадал
зэргийг хөгжүүлэхэд чиглэх ёстой гэсэн санаа гарч байна.
8. Багшид тавигдах шинэ шаардлага
Боловсролын чиг хандлага өөрчлөгдөж байгаа учраас багш хүн:
- шинэ мэдээллийг ойлгож ашиглах
- сургалтын арга барилаа шинэчлэх
- хичээлийн агуулгаа дахин төлөвлөх
- суралцагчийн хэрэгцээг харгалзах
- ирээдүйн ур чадваруудыг хөгжүүлэхэд төвлөрөх
шаардлагатай болж байна.
9. Гол дүгнэлт
Энэ хэсгийн хамгийн чухал санаа нь:
Дэлхий хурдтай өөрчлөгдөж байгаа учраас боловсрол ч мөн шинэчлэгдэх ёстой. Ирээдүйд хэрэгтэй мэдлэг, чадвар өөр болж байгаа тул багшлах арга зүй, сургалтын агуулга, суралцахуйн дизайн бүгд шинэ хэрэгцээнд нийцсэн байх шаардлагатай.
2. VUCA орчин дахь боловсролын өөрчлөлт
Энэ бичлэгийн эхний хэсэг нь VUCA орчин ба боловсролын өөрчлөлт-ийн тухай байна.
Бичлэгийн сэдэв
VUCA орчин дахь боловсролын өөрчлөлт
Гол ойлголтууд
1. Дэлхий улам VUCA шинжтэй болж байна
Эхний слайдын гол санаа нь өнөөгийн дэлхий улам бүр VUCA шинжтэй болж байгаа явдал юм. VUCA гэдэг нь:
- V – Volatility → тогтворгүй, хурдан өөрчлөгдөх байдал
- U – Uncertainty → тодорхойгүй байдал
- C – Complexity → олон хүчин зүйлс хоорондоо уялдаатай, төвөгтэй байдал
- A – Ambiguity → хоёрдмол, бүрхэг, олон янзаар тайлбарлагдах байдал
Өөрөөр хэлбэл, өнөөгийн орчин тогтвортой, энгийн, урьдчилан таамаглахад амар биш болсон гэсэн үг.
2. Дэлхийн өөрчлөлт маш хурдтай болж байна
Дараагийн слайдуудад дэлхий урьд өмнөхөөсөө илүү хурдтай өөрчлөгдөж байгааг онцолж байна. Үүнд:
- мэдээлэл маш хурдан шинэчлэгдэж байна
- мэдлэгийн насжилт богиносож байна
- технологи байнга шинэчлэгдэж байна
- хүмүүсийн ажил, амьдралын орчин тасралтгүй өөрчлөгдөж байна
Ийм нөхцөлд нэг удаа сурсан мэдлэг удаан хугацаанд хангалттай байхаа больж байна.
3. Тодорхойгүй, тогтворгүй орчин боловсролд шинэ шаардлага тавьж байна
Слайдуудаас харахад VUCA орчин нь зөвхөн эдийн засаг, нийгэмд биш, мөн боловсролын салбарт шууд нөлөөлж байна. Учир нь:
- ирээдүйг яг таг урьдчилан таамаглахад хэцүү
- ямар мэргэжил хамгийн хэрэгтэй болох нь өөрчлөгдөнө
- шинэ ур чадварууд байнга шаардагдана
- суралцагчдыг зөвхөн өнөөдрийн хэрэгцээнд биш, ирээдүйн тодорхойгүй нөхцөлд бэлтгэх хэрэгтэй болдог
4. Complexity буюу төвөгтэй байдал
Нэг слайд дээр олон хүчин зүйлсийн уялдаа холбоо, системийн төвөгтэй байдлыг тайлбарласан байна. Үүний утга нь:
- асуудал дан ганц нэг шалтгаантай байдаггүй
- олон хүчин зүйл хоорондоо нөлөөлнө
- нэг өөрчлөлт нь нөгөөдөө нөлөөлнө
- шийдвэр гаргахдаа өргөн хүрээнд сэтгэх шаардлагатай
Иймээс боловсролд зөвхөн нэг хариулт цээжлүүлэх биш, системтэй сэтгэх, холбоо хамаарлыг ойлгох чадварыг хөгжүүлэх хэрэгтэй.
5. Ambiguity буюу хоёрдмол, бүрхэг байдал
Слайдуудаас харахад зарим нөхцөл байдалд:
- мэдээлэл тодорхой бус
- нэг асуудлыг олон янзаар ойлгож болно
- зөвхөн нэг үнэн хариу байхгүй байж болно
- шийдэл нь тухайн нөхцөлөөс шалтгаалж өөр байж болно
Иймээс суралцагчдыг:
- шүүмжлэлтэй сэтгэх
- олон талаас харах
- тодорхой бус нөхцөлд шийдвэр гаргах
чадварт сургах хэрэгтэй.
6. Боловсролын зорилго өөрчлөгдөж байна
VUCA орчинд боловсролын гол зорилго нь зөвхөн мэдлэг дамжуулах биш юм. Харин:
- өөрчлөлтөд дасан зохицох
- шинэ нөхцөлд хурдан суралцах
- асуудал шийдвэрлэх
- бүтээлч сэтгэлгээ
- багаар ажиллах
- харилцааны чадвар
- технологитой ажиллах чадвар
- насан туршдаа суралцах чадвар
зэргийг хөгжүүлэхэд чиглэх ёстой.
7. Аж үйлдвэрийн 4-р хувьсгал ба шинэ чадварууд
Хожуу слайдуудад аж үйлдвэрийн 4-р хувьсгал, ухаалаг систем, технологийн өөрчлөлтийн талаар дурдсан байна. Энэ нь:
- автоматжуулалт
- дижитал технологи
- ухаалаг систем
- өгөгдөл, сүлжээ, хиймэл оюун
зэрэг хүчин зүйлс нэмэгдэж байгааг харуулж байна.
Ийм нөхцөлд суралцагчдад улам бүр хэрэгтэй болох чадварууд нь:
- уян хатан байдал
- шинийг хурдан сурах чадвар
- дасан зохицох чадвар
- мэдээллийг шүүн тунгаах чадвар
- хамтын ажиллагаа
юм.
8. Багшид өгөх үндсэн санаа
Энэ хэсгээс багшид өгөх гол санаа нь:
- хичээлээ хуучин нэг хэвийн аргаар бус, өөрчлөгдөж буй орчинтой уялдуулж төлөвлөх
- суралцагчдыг зөвхөн мэдлэгтэй биш, чадвартай болгоход анхаарах
- тодорхойгүй нөхцөлд сэтгэх, асуудал шийдэх даалгавар түлхүү өгөх
- багийн ажил, хэлэлцүүлэг, бодит асуудалд суурилсан сургалтыг ашиглах
- технологийн өөрчлөлтийг сургалттай холбох
9. Гол дүгнэлт
Энэ хэсгийн хамгийн чухал санаа нь:
Өнөөгийн дэлхий VUCA шинжтэй болсон учраас боловсрол ч мөн өөрчлөгдөх ёстой. Суралцагчдыг тогтмол, энгийн орчинд биш, харин:
- хурдан өөрчлөгддөг,
- тодорхойгүй,
- төвөгтэй,
- хоёрдмол орчинд
амжилттай ажиллаж, амьдрах чадвартай болгон бэлтгэх шаардлагатай.
3. Чиг хандлагын шинжилгээ
Энэ бичлэгийн эхний хэсэг нь чиг хандлагын шинжилгээ-ний тухай байна.
Бичлэгийн сэдэв
Чиг хандлагын шинжилгээ
Гол ойлголтууд
1. Чиг хандлагын шинжилгээний утга
Энэ хэсэгт нийгэм, эдийн засаг, технологи, байгаль орчин зэрэг олон хүчин зүйл хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг шинжлэн, боловсрол ирээдүйд ямар чиглэлд хөгжих ёстойг тодорхойлох тухай авч үзэж байна.
Өөрөөр хэлбэл:
- орчин байнга өөрчлөгдөнө
- тэр өөрчлөлт боловсролд нөлөөлнө
- тиймээс багш, сургууль, хөтөлбөр ирээдүйн хэрэгцээг урьдчилан харж төлөвлөх ёстой
2. Ирээдүйн төгсөгчийн онцлог шинжүүд
Эхний слайд дээр “Ирээдүйн төгсөгчийн онцлог шинжүүд” гэсэн агуулга гарч байгаа нь чиг хандлагын шинжилгээний гол зорилго нь ирээдүйд ямар төгсөгч хэрэгтэй вэ гэдгийг тодорхойлоход оршиж байгааг харуулж байна.
Иймээс боловсрол зөвхөн өнөөдрийн мэдлэг олгох биш, харин ирээдүйд:
- дасан зохицох чадвартай
- шинэ нөхцөлд суралцах чадвартай
- асуудал шийддэг
- шүүмжлэлт сэтгэдэг
- хамтран ажилладаг
- технологитой ажиллах чадвартай
төгсөгч бэлтгэхэд чиглэх ёстой гэсэн санаа гарч байна.
3. STEEP шинжилгээ
Энэ хэсгийн гол онолын суурь нь STEEP шинжилгээ байна. STEEP нь орчныг дараах 5 талаас нь авч үздэг арга юм.
- S – Social → нийгмийн чиг хандлага
- T – Technological → технологийн чиг хандлага
- E – Economic → эдийн засгийн чиг хандлага
- E – Environmental / Ecological → хүрээлэн буй орчин, экологийн чиг хандлага
- P – Political → улс төр, бодлогын чиг хандлага
Энэ арга нь ирээдүйд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг нэг талаас нь биш, цогцоор нь авч үзэхэд хэрэглэгддэг.
4. Social and demographic чиг хандлага
Слайд дээр Social and demographic буюу нийгмийн, хүн ам зүйн чиг хандлагыг тайлбарласан байна. Үүнд:
- нийгмийн бүтэц өөрчлөгдөх
- хүн амын хөдөлгөөн, шилжилт
- хотжилт
- насны бүтэц
- хүмүүсийн хэрэгцээ, үнэт зүйлсийн өөрчлөлт
зэрэг зүйлс орно.
Эдгээр өөрчлөлт нь боловсролд шууд нөлөөлнө. Жишээлбэл:
- суралцагчдын хэрэгцээ өөр болно
- сурах арга барил өөрчлөгдөнө
- сургалтын орчин, үйлчилгээ шинэ шаардлагатай болно
5. Economic чиг хандлага
Economic буюу эдийн засгийн чиг хандлага нь:
- олон улсын болон дотоодын эдийн засгийн өөрчлөлт
- ажлын байрны бүтэц
- хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт
- мэргэжлийн хэрэгцээ
зэргийг хамарна.
Энэ нь боловсролын байгууллагад:
- ямар чадвартай төгсөгч хэрэгтэй вэ
- ямар хөтөлбөр илүү шаардлагатай вэ
- хөдөлмөрийн зах зээлд нийцсэн сургалт хэрхэн зохион байгуулах вэ
гэдгийг бодох шаардлага үүсгэдэг.
6. Environmental and natural чиг хандлага
Environmental and natural буюу хүрээлэн буй орчин, байгалийн чиг хандлагын слайд дээр:
- уур амьсгалын өөрчлөлт
- агаар, ус, хөрсний бохирдол
- байгалийн нөөцийн асуудал
- экологийн доройтол
зэрэг асуудлыг онцолж байна.
Энэ нь боловсролд дараах шаардлага тавина:
- тогтвортой хөгжлийн ойлголт өгөх
- байгаль орчны мэдлэг төлөвшүүлэх
- хариуцлагатай иргэн бэлтгэх
- экологийн мэдрэмжтэй сэтгэлгээ хөгжүүлэх
7. Чиг хандлага ба боловсролын уялдаа
Энэ хэсгийн гол санаа нь чиг хандлагын шинжилгээ гэдэг нь зүгээр мэдээлэл цуглуулах ажил биш, харин боловсролын зорилго, агуулга, арга зүйг шинэчлэх суурь юм.
Өөрөөр хэлбэл:
- нийгэм өөрчлөгдвөл боловсрол дагаж шинэчлэгдэнэ
- технологи хөгжвөл сургалтын арга өөрчлөгдөнө
- эдийн засгийн хэрэгцээ өөрчлөгдвөл төгсөгчийн чадварын шаардлага өөр болно
- байгаль орчны асуудал нэмэгдвэл боловсролын үнэт зүйл, хандлага ч өөрчлөгдөнө