1. Багшийн чадавхжил
Багшийн хөгжил гэдэг нь зөвхөн хичээлийн мэдлэгээр хязгаарлагдахгүй. Үүнд:
- заах арга барилаа сайжруулах
- өөрийн үйл ажиллагаанд дүн шинжилгээ хийх
- боловсролын өөрчлөлтөд дасан зохицох
- сургалтын чанарт хариуцлагатай хандах
- шинэлэг аргыг хэрэглэх
2. Хүн хэрхэн суралцдаг вэ
Сургалт нь суралцахуйн онолд тулгуурлах ёстой. Хүн:
- туршлагаар
- үйл ажиллагааны аргаар
- нийгмийн харилцаагаар
- сэтгэлзүй, танин мэдэхүйн үйл явцаар суралцдаг
Иймээс багш зөвхөн мэдээлэл дамжуулах биш, суралцах үйл явцыг зөв зохион байгуулах хэрэгтэй.
3. Багшийн мэргэжлийн хөгжлийн зорилго
Сургалтын зорилго нь багшийг:
- мэргэжлийн хувьд хөгжүүлэх
- мэдлэг, чадварыг нь шинэчлэх
- сургалтын чанарыг дээшлүүлэх
- суралцагчийн үр дүнг сайжруулах
- орчин үеийн боловсролын хэрэгцээнд нийцүүлэхэд оршино
4. Сургалтын үр дүн
Энэ сургалтаар багш дараах мэдлэг, чадварыг эзэмшинэ:
- боловсролын чиг хандлагыг ойлгох
- сурган заах арга зүйг мэдэх
- суралцах үйл явцыг ойлгох
- сургалтын дизайн боловсруулах
- идэвхтэй сургалтын аргыг хэрэглэх
- үнэлгээний арга ашиглах
- хичээлээ төлөвлөх, зохион байгуулах
- технологийг сургалтад ашиглах
5. Сургалтын агуулга
Сургалтын агуулга хэд хэдэн үндсэн хэсэгтэй байна.
Нэгдүгээр хэсэг: Боловсрол ба хөтөлбөрийн хөгжил
Үүнд:
- боловсролын онол
- сурган хүмүүжүүлэх ухаан
- сургалтын дизайн
- сургалтыг зохион байгуулах хэлбэр
- суралцагчийн онцлог
- төгсөгчийн шинж
- арга зүйн харьцуулалт
- constructive alignment буюу зорилго, үйл ажиллагаа, үнэлгээний уялдаа
- хичээлийн зорилго, суралцахуйн үр дүн бичих
- рубрикт суурилсан үнэлгээ
Хоёрдугаар хэсэг: Сургалтыг эрчимжүүлэх, сайжруулах арга
Үүнд:
- сургалтын аргууд
- сургалтын үйл ажиллагааны туршлага
- идэвхтэй сургалтын арга
- хичээл дамжуулах хэлбэрүүд
- суралцагчийн үнэлгээ
- хөтөлбөр төлөвлөлт
Гуравдугаар хэсэг: Багшийн хувь хүний хөгжил
Үүнд:
- боловсролын сэтгэл судлал
- ерөнхий сэтгэл судлал
- багшийн ёс зүй
Дөрөвдүгээр хэсэг: Суралцах үйл ажиллагааг дэмжих нь
Үүнд:
- багшийн МХТ-ийн чадвар
- технологийг арга зүйтэй уялдуулах
- видео хичээл бэлтгэх
- Socrative, Kahoot, Quiz, Google Classroom, QR код зэрэг хэрэгслүүд
- нээлттэй боловсрол
- MOOC
- цахим сургалтын арга зүй
- дижитал суралцагч, дижитал багшийн ойлголт
6. Constructive alignment
Энэ нь хамгийн чухал ойлголтуудын нэг.
Өөрөөр хэлбэл:
- суралцахуйн үр дүн
- сургалтын үйл ажиллагаа
- үнэлгээ
энэ гурав хоорондоо заавал нийцсэн байх ёстой.
Жишээ нь, хэрэв багш оюутанд тодорхой чадвар эзэмшүүлэхийг хүсэж байвал:
- хичээлийн үйл ажиллагаа нь тэр чадварыг хөгжүүлэх
- үнэлгээ нь тэр чадварыг шалгах ёстой
7. Суралцагч төвтэй сургалт
Хичээлийг зөвхөн багшийн үзлээр биш, суралцагчийн хэрэгцээнд тулгуурлан төлөвлөх ёстой. Үүнд:
- суралцагчийн онцлог
- суралцах хэв маяг
- эзэмших чадамж
- түүнд тохирох арга зүй
- үнэлгээний шалгуур
8. Идэвхтэй сургалт
Оюутан, сурагчид хичээл дээр идэвхтэй оролцох ёстой. Идэвхтэй сургалт нь:
- оролцоо
- харилцан ярилцлага
- дасгал ажил
- асуудал шийдвэрлэх
- бие даалт
- хамтын ажиллагааг дэмждэг
9. Үнэлгээ
Үнэлгээ бол зөвхөн дүн тавих үйл явц биш. Харин суралцагч үнэхээр юу сурсан, ямар чадвар эзэмшсэнийг тодорхойлох арга юм. Тиймээс:
- суралцахуйн үр дүнтэй уялдсан байх
- тодорхой шалгууртай байх
- рубрик ашиглах
- бодит чадварыг хэмжих хэрэгтэй
10. Технологийн хэрэглээ
Орчин үеийн багш:
- дижитал хэрэгсэл ашиглах
- цахим хичээл бэлтгэх
- интерактив платформ ашиглах
- онлайн болон хосолмол сургалтыг хэрэгжүүлэх чадвартай байх ёстой
11. Багшийн ёс зүй ба мэргэжлийн дүр төрх
Багш бол зөвхөн мэдлэг дамжуулагч биш, мөн:
- ёс зүйтэй
- хариуцлагатай
- сэтгэлзүйн мэдрэмжтэй
- нийгэмд эерэг нөлөө үзүүлэгч хүн юм
12. Багаар ажиллах чадвар
Бичлэгийн төгсгөлд баг бүрдүүлж байгаа хэсэг харагдсан тул энэ сургалт нь:
- хамтын ажиллагаа
- багийн оролцоо
- туршлага солилцоо
- хамтарсан суралцах үйл явцыг дэмждэг бололтой
Гол ойлголтууд
1. Суралцахуйн онолын утга
Суралцахуйн онол гэдэг нь хүн хэрхэн мэдлэг эзэмшдэг, хэрхэн ойлгож, дадал, чадвар, хандлага төлөвшүүлдгийг тайлбарладаг онолууд юм. Багш хүн суралцахуйн онолыг мэдсэнээр:
- хичээлээ зөв төлөвлөх
- суралцагчийн онцлогт тохирсон арга сонгох
- сургалтын үр дүнг дээшлүүлэх
боломжтой болдог.
2. Суралцахуйн үндсэн онолууд
Энэ хэсэгт дараах гол онолуудыг авч үзсэн байна:
Бихевиоризм
Бихевиоризм нь хүний зан үйлд гарч буй өөрчлөлт-ийг голлон авч үздэг онол юм. Суралцах явц нь гадаад өдөөлт, хариу үйлдлээр илэрнэ гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл:
- өдөөлт өгнө
- хариу үйлдэл гарна
- давталт, урамшууллаар зан үйл тогтворжино
Энэ онолд багшийн зүгээс:
- дасгал давтлага
- шагнал, урамшуулал
- хяналт
- тодорхой зорилготой сургалт
чухал байр суурь эзэлдэг.
Когнитивизм
Когнитивизм нь танин мэдэхүйн дотоод үйл явц-д илүү анхаардаг. Үүнд:
- бодох
- санах
- ухаарах
- тунгаах
- мэдээлэл боловсруулах
зэрэг оюуны үйл ажиллагаа орно.
Энэ онолоор суралцах гэдэг нь зүгээр нэг хариу үйлдэл биш, харин мэдээллийг ойлгож, боловсруулж, дотоод бүтэц болгон зохион байгуулах үйл явц гэж үздэг.
Конструктивизм
Конструктивизмын онолоор суралцагч мэдлэгийг шууд бэлнээр хүлээж авдаггүй, харин өөрөө бүтээдэг. Өмнөх мэдлэг, туршлага дээрээ тулгуурлан шинэ ойлголт үүсгэнэ. Иймээс:
- суралцагч идэвхтэй байх
- утга учрыг өөрөө олох
- туршлага дээрээ тулгуурлах
- асуудал шийдвэрлэх
нь чухал болдог.
Хүмүүнлэгийн онол
Хүмүүнлэгийн онол нь суралцагчийг бүхэл хүн гэж үздэг. Энэ онолд:
- өөрийгөө хөгжүүлэх
- өөрийгөө таних
- дотоод хэрэгцээ
- хүсэл сонирхол
- сурах зорилгоо өөрөө тодорхойлох
гэдэг зүйлс чухал.
Өөрөөр хэлбэл, суралцагчийн сэтгэлзүй, хэрэгцээ, урам зоригийг харгалзан үздэг.
Нийгмийн хөгжлийн онол
Энэ онолоор хүн бусадтай харилцах замаар суралцдаг гэж үздэг. Нийгмийн орчин, хамтын ажиллагаа, хэл яриа, харилцаа нь суралцах үйл явцад хүчтэй нөлөөлнө. Иймээс:
- багийн ажил
- хэлэлцүүлэг
- хамтын суралцах үйл ажиллагаа
- нийгмийн орчны дэмжлэг
маш чухал.
Коннективизм
Коннективизм нь орчин үеийн, ялангуяа сүлжээ, технологид суурилсан суралцахуй-г тайлбарладаг. Энэ онолоор мэдлэг нь зөвхөн нэг хүний дотор биш, харин:
- хүмүүсийн хооронд
- мэдээллийн эх үүсвэрүүдэд
- интернет орчинд
- сүлжээ холбоонд
байрлаж байдаг.
Иймээс суралцах чадвар гэдэг нь мэдээллийг олох, холбох, шүүх, ашиглах чадвартай холбоотой.
3. Онолуудын гол ялгаа
Эдгээр онолууд нь суралцах үйл явцыг өөр өөр өнцгөөс тайлбарладаг.
- Бихевиоризм — зан үйл, гадаад илрэлийг чухалчилна
- Когнитивизм — танин мэдэхүйн дотоод үйл явцыг чухалчилна
- Конструктивизм — мэдлэгийг суралцагч өөрөө бүтээнэ гэж үзнэ
- Хүмүүнлэгийн онол — хувь хүний хөгжил, хэрэгцээ, сэдлийг онцолно
- Нийгмийн хөгжлийн онол — харилцаа, орчин, хамтын ажиллагааг чухалчилна
- Коннективизм — сүлжээ, технологи, олон эх сурвалжтай холбогдсон суралцахуйг онцолно
4. Суралцахуйн онолын ач холбогдол
Суралцахуйн онолыг мэдэх нь багшид дараах ач холбогдолтой:
- суралцагчдыг илүү сайн ойлгох
- тохирсон арга барил сонгох
- хичээлийн зорилгоо зөв тодорхойлох
- сургалтын орчныг үр дүнтэй зохион байгуулах
- суралцагчийн идэвх, оролцоог нэмэгдүүлэх
5. Гол санаа
Энэ хэсгийн хамгийн чухал санаа нь: суралцах үйл явц нэг л аргаар явагддаггүй. Хүн:
- зан үйлээрээ,
- дотоод сэтгэх үйл явцаараа,
- өөрийн бүтээлч оролцоогоор,
- бусадтай харилцах замаар,
- сүлжээ, технологийн орчинд
суралцдаг.
Тиймээс багш хүн нэг л арга барилд баригдахгүй, олон онолын давуу талыг уялдуулан хэрэглэх хэрэгтэй.
Гол ойлголтууд
1. Ирц бүртгэх
Бичлэгийн эхэнд оролцогчдын орсон, гарсан цагийг Excel хүснэгтээр бүртгэж байна. Энэ нь сургалтад хамрагдагсдын ирцийг хянах зорилготой бололтой.
2. Оролцогчдын мэдээлэл нэгтгэх
Дараагийн хэсгүүдэд оролцогчдын:
- нэр
- байгууллага
- албан тушаал эсвэл харьяалал
зэрэг мэдээллийг хүснэгтэд нэгтгэсэн байна.
3. Багт хуваах үйл явц
Excel хүснэгт дээр зарим хүмүүсийн нэрийн хажууд тоо өгөгдсөн байгаа нь оролцогчдыг баг, хэсэг, эсвэл бүлэгт хувааж байгааг илтгэж байна.
4. Хамтын ажиллагаанд бэлтгэх
Энэ хэсэг нь лекцийн онолын агуулгаас илүүтэйгээр дараагийн:
- багийн ажил
- хэлэлцүүлэг
- хамтарсан даалгавар
- сургалтын зохион байгуулалт
руу бэлтгэж буй үе шат гэж ойлгогдож байна.
5. Сургалтын удирдлага, зохион байгуулалт
Бичлэгээс харахад багш эсвэл зохион байгуулагч нь:
- оролцогчдыг бүртгэх
- хүмүүсийг нэгтгэх
- баг хуваарилах
- сургалтыг эмх цэгцтэй явуулах
ажлыг хийж байна.
Гол ойлголтууд
1. Колбын суралцахуйн цикл
Энэ хэсэгт David Kolb-ын суралцахуйн циклийг тайлбарласан байна. Гол санаа нь хүн суралцахдаа нэг удаагийн үйл явцаар биш, давтагддаг мөчлөгөөр хөгждөг.
Колбын цикл дараах 4 үе шаттай:
- Тодорхой туршлага
Суралцагч ямар нэг зүйлийг өөрөө хийж үзэх, туулж мэдрэх
- Рефлекс ба ажиглалт
Өөрийн туршлагыг эргэцүүлж, юу болсон бэ гэдгийг бодож шинжлэх
- Хийсвэр ойлголт, дүгнэлт
Тэр туршлагаасаа ойлголт, дүрэм, загвар гаргаж авах
- Идэвхтэй туршилт
Олж авсан ойлголтоо дараагийн нөхцөлд хэрэглэж турших
Энэ онолын гол санаа нь: туршлага → эргэцүүлэл → ойлголт → хэрэглээ гэсэн дарааллаар суралцах явц өрнөдөг.
2. Суралцахуй бол туршлага дээр суурилсан үйл явц
Колбын загвараас харахад суралцах гэдэг нь зөвхөн сонсож, цээжлэх биш юм. Харин:
- хийж үзэх
- бодож тунгаах
- дүгнэлт хийх
- дараа нь дахин хэрэглэх
гэсэн идэвхтэй үйл явц юм.
Иймээс багш хичээлээ зөвхөн тайлбарлах хэлбэрээр бус, туршлага ба оролцоонд тулгуурлан зохион байгуулах хэрэгтэй.
3. Олон талт оюун ухаан
Дараагийн слайд дээр Howard Gardner-ийн олон талт оюун ухааны онол гарч байна. Энэ онолоор хүн бүр ижил аргаар ухаантай байдаггүй, харин өөр өөр төрлийн давуу чадвартай байдаг.
Слайд дээр дараах төрлүүд харагдаж байна:
- Хэл ярианы оюун ухаан
Үгээр илэрхийлэх, ярих, бичих, унших чадвар
- Математик-логикийн оюун ухаан
тооцоолох, задлан шинжлэх, логик дүгнэлт хийх чадвар
- Дүрслэл, орон зайн оюун ухаан
зураг, дүрс, орон зайг төсөөлөх, харааны мэдээлэлтэй ажиллах чадвар
- Хөгжмийн оюун ухаан
хэмнэл, аялгуу, дуу авиаг мэдрэх чадвар
- Бие-хөдөлгөөний оюун ухаан
биеийн хөдөлгөөнөө зохицуулах, хийж бүтээх, хөдөлгөөнөөр суралцах чадвар
- Хүмүүс хоорондын оюун ухаан
бусадтай ойлголцох, хамтран ажиллах, харилцах чадвар
- Хувь хүний дотоод оюун ухаан
өөрийгөө ойлгох, сэтгэл хөдлөлөө таних, өөрийгөө удирдах чадвар
- Байгальтай харилцах оюун ухаан
байгаль, амьд биет, орчны ялгааг мэдрэх чадвар
Энэ онолын гол утга нь: суралцагч бүр адил биш, тиймээс багш нэг л аргаар биш, олон төрлийн арга ашиглах хэрэгтэй.
4. Суралцагчийн ялгаатай онцлогийг харгалзах
Олон талт оюун ухааны онолоос үзэхэд:
- зарим нь уншиж байж сайн сурна
- зарим нь ярилцаж байж ойлгоно
- зарим нь зурж, дүрслэн байж тогтооно
- зарим нь хийж үзэж байж суралцана
Тиймээс үр дүнтэй сургалт гэдэг нь бүх суралцагчид ижил арга тулгах биш, ялгаатай хэрэгцээг харгалзсан сургалт байх ёстой.
5. Сургалтын пирамид
Дараагийн слайд дээр Сургалтын пирамид гарч байна. Энэ загвар нь хүмүүс мэдээллийг өөр өөр аргаар авах үед тогтоолт, үр дүн нь ялгаатай байдаг гэдгийг харуулдаг.
Ерөнхий санаа нь:
- зөвхөн унших, сонсох үед тогтоолт бага
- харах, үзүүлэх үед арай сайжирна
- ярилцах, хэлэлцэх үед илүү сайн
- өөрөө хийж үзэх үед илүү өндөр
- бусдад тайлбарлах үед хамгийн сайн тогтдог
Өөрөөр хэлбэл: идэвхгүй суралцахаас илүү идэвхтэй суралцах нь үр дүнтэй.
6. Идэвхгүй ба идэвхтэй суралцахуй
Сургалтын пирамидын дагуу суралцах аргыг ерөнхийд нь хоёр ангилж болно.
Идэвхгүй суралцахуй:
- лекц сонсох
- унших
- зөвхөн харах
Идэвхтэй суралцахуй:
- хэлэлцүүлэг хийх
- бодлого, дасгал ажиллах
- хийж турших
- бусдад тайлбарлах
- хамтран ажиллах
Энэ хэсгийн гол санаа нь: суралцагч хичээлд идэвхтэй оролцох тусам ойлголт нь илүү бат бөх болдог.